Phofsit Daibuun普實台文

Phofsit Daibuun Diexnzuo poix De 2 kii《普實台文》電子報第二期

Daioaan Gybuun Giefnkiux Sia Hoatheeng. 台灣語文研究社發行網址：http://Daibuun.org.tw/

Zef si cit hun Sengoah ee, Qoihak ee, Phofphiexn ee, Sidiong ee, Qinsafng ee Daigie diexnzuo-poix.

這是一份生活的、科學的、普遍的、實用的、輕鬆的台語電子報

Daioaan Gaxngie(台灣諺語): Cit liap zhanlee zuo kao voar tngf. 一粒田螺煮九碗湯。
Purn kii boglok(本期目錄):
PSDB》	[Oaqdong siausid]【活動消息】
PSDB》	[Byle ee Daioaan Iaqar] Seadiap. 【美麗ee台灣蝴蝶】細蝶
PSDB》	[Qoihak Sindy] Spin diexnzuo goankvia.【科學新知】Spin電子元件
PSDB》	[Daigie Chioiroe] Chioiroe Nng Siuo. 【台語笑話】笑話兩首
PSDB》	[Daigie Dongsy] Lok Ze 【台語唐詩】鹿柴
PSDB》	[Toankii Korsu] Juu Zexngix kofng gu Zaosiin(2). / 俞淨意公遇灶神[2]
PSDB》	[Gynar Korsu] Tviaf Azor Kofngkor cy "Lyhii Koniuu"【囝仔故事】聽阿祖講古之〈鯉魚姑娘〉
PSDB》	[Jixmseg Daigie] Daigie ee Dafn Bwym. 【認識台語】台語的單母音
Derng>> [Oaqdong Siausid]. 【活動消息】

Oanzoaan iong Daioaan oe siar ee korsu zheq: "Tviaf azor kofngkor" ykefng zhutparn lox, hoangeeng korbuea.

完全用台灣話寫ee故事冊：「聽阿祖講古」已經出版了！歡迎購買。

Purn zheq si iuu Doiq Zhengphoy kielok yn kuxkofng, Karn Giogtofng siensvy, sor korng ee gynar korsu, zaix kasiong zokciar ee doixtak kab kaysiar, piendux jiseeng. Zofngkiong siucip liao 10 phvy ee gynar korsu. Muie cit phvy lorng chiongboarn dioih zabciog ee hiongtor bi kab kaoiok sexng. Oanzoaan diefnhien zhud larn zofsiefn hid ciorng phoksit koiq chimqeg ee diehui. Mxkoarn zoiruii hiuhaan, kaozaai, iafsi giefnkiux lofngsi cit purn cyn hoir ee tagbut. Daddid dagke laai ka tak qvoarmai.

本冊是由卓清波記錄yn舅公簡玉通先生所講ee囝仔故事，再加上作者ee導讀kab改寫、編著而成。總共收集了十篇ee囝仔故事，每一篇攏充滿著十足ee鄉土味和教育性。完全展現出咱祖先彼種樸實擱深刻ee智慧，不管做為休閒、教材、iafsi研究攏是一本真好ee讀物，值得大家來ka讀看覓。

〈編輯室〉

Tviaf Azor Kofngkor Zofngkiong u 10 phvy gynar korsu:

1. Siaam nafue hao? 蟬怎麼會叫？
2. Lyhii koniuu鯉魚姑娘
3. Doa piq cviaf大鱉精
4. Zhanlee kix田螺記
5. Lak hviadi六兄弟
6. Nng ee lauxkongar兩個老公仔
7. Aix tiefn zaai, boiaix de zaai要天財，不要地財
8. Ciukofng ciernhoad Toihoaluo周公戰法桃花女
9. Dibaq paw豬肉包
10. Sidlok kab hoygiah食祿和富裕

Daibuun sia zofngsngx u larn kaki ee baxngcie lox, yau na bueq paehorng kab liawkae citee siaxtoaan ee siausid, exdaxng kaux http://daibuun.org.tw/ citee baxngzam laai hoxngdee.

台文社總算有咱家己ee網站囉，以後若要拜訪kab了解這個社團e e消息，會當到 http://daibuun.org.tw/ 這個網站來奉茶。

- - - - - - - -< Dngr Qix Defnbin >- - - - - - - - -

Byle ee Daioaan Iaqar /【美麗ee臺灣蝴蝶】

Derng>>

Seadiap/細蝶, Acraea issoria formosana, Nympalidae

Goar kinnii pueq gueh qix Sindeg Gvofhofng hiofng loxviaa sii, di Ciawzhuix Svoaf qaf ee cit liap cioiqtaau derng qvoax dioih exbin cid boea iuotaang, doi ho y iaxmle ee sekzhae sor qipirn dioih. Qvoax y di hiaf phak jidtaau, hoychinchviu ciddiarmar doi mxkviaf laang.

我今年八月去新竹五峰鄉露營時，在鳥嘴山腳ee一顆石頭頂看著下面這尾幼蟲，就ho伊艷麗的色彩所吸引著。看伊在彼曝日頭，好親像一點仔doi呣驚人。

Au~laai, goar tviaf dioih u cit ui daodin qix hiaf tittooi ee pengiuo doaxsviaf hoaq korng: "Kynlaai ox! Ciaf u cit ciaq iaqar. Cyn suie!" Goar mafsiong doi zao qix qvoax. Goanlaai si cit ciaq seadiap, teeng di cit luie Phoisw kiokar defngbin.

後來，我聽著有一位湊陣去彼tittooi ee朋友大聲喝說：「快來哦！這有一隻蝶仔，真嫷！」我馬上就走去看。原來是一隻細蝶，停di一蕊波斯菊仔頂面。

Ngg hoef phoex odiap, cincviax si suie kaq bagciw mxkafm niq. Kvoafkin iong siorngky ka hip qylaai.

黃花配蝴蝶，真正是嫷kaq目睭呣甘niq(眨眼) ，趕緊用相機ka攝起來。

Pwnlaai goar ma mxzay kehpiaq hid boea taang si sviafmih iaqar ee iuotaang. Ciofng sor hib ee siorngphvix kiax ho Daioaan Odiap Poyiok Haghoe ee pengiuo, Liim Pekchiofng siensvy, ciaq zaiviar, goanlaai hef doixsi seadiap ee iuotaang! Tviqae cincviax doixsi u ciahnih dwhoir ee daixcix.

本來我嘛呣知隔壁彼尾蟲是什麼蝶仔ee幼蟲，將所攝ee相片，寄ho台灣蝴蝶保育學會ee朋友--林柏昌先生--才知影，原來彼就是細蝶ee幼蟲！天腳下就是有這麼拄好ee代誌。

Zoaeau, bueq techvie lie cit diarm, cid ciorng odiap inui pwnsyn ue hunpix cit ciorng ngg seg dogsox. bogkoaix y ue hiahnih mxkviaf laang. Mxkoiq, lie exdaxng horngsym, cid ciorng dok si bueq tau ciawar ee, mxsi bueq tau laang ee.

最後，要提醒你一點，即種蝴蝶因為本身會分泌一種黃色ee毒素，莫怪伊會那麼地呣驚人。不過，你會當放心，即種毒是要tau鳥仔 ee，呣是要tau人ee。

- - - - - - - - -< Dngr Qix Defngbin >- - - - - - - - -

Qoihak Sindy /【科學新知】

Derng>>

'Spin Diexnzuo Goankvia. Spin電子元件中原大學物理系副教授周志隆博士

Spin si Engbuun miasuu, si chinchviu kanlok kaxngqoarn deq dngfseh ee iesux. Di budlie hak laixdea, spin si cidee u honghioxng ee budlie-liong, maxsi diexnzuo ee cit ciorng kipurn ee budlie serngcid ciid. Cid ciorng serngcid exdaxng ho diexnzuo cviaa zoix cidee huisioong sex ee qiptiq, doixsi budlie-hak sor korng ee magnetic dipole moment (MDM). MDM maxsi cidee u honghioxng ee budlie-liong, jichviar y di siuxdioih goaxlaai zudviuu (magnetic field) ee efnghiorng sii ue zuxdong kaypiexn honghioxng, ho y kab zudviuu ee honghioxng cixnliong sioikaang.

Spin是英文名詞，是親像陀螺同款在轉旋的意思。在物理學裡面，它是一個有方向的物理量，亦是電子的一種基本的物理性質之一，這種性質會當ho電子成做一個非常小的吸鐵，就是物理學所講的magnetic dipole moment (MDM)。MDM亦是一個有方向的物理量，而且他在受到外來磁場的影響時，會自動改變方向，ho它kaq磁場的方向盡量相同。

Kiejieen spin si ciahnih kipurn iukoiq ciahnih dioxngiaux ee serngcid, uixsviafmih di yzeeng ee diexnzuo goankvia laixdea booi tviaf kuex uxlaang lixiong dioih diexnzuo ee spin laai zoix goankvia neq? Bueq hoedab citee buxndee, larn aix sefng zaiviar yha kuyee daixcix. De id, toantorng ee diexnzuo goankvia laixdea mxsi kannaf u cit ee diexnzuo di laixdea uxndong, si ciddoaxduy diexnzuo dongsii di hiaf liudong (diexnliuu). Suijieen diexnzuo inui siuxdioih diexndviuu ( electric field) ee zokiong, di goankvia laixdea ee uxndong u itdix ee honghioxng. Daxnsi diexnliuu laixdea ee diexnzuo duliao siuxdioih diexndviuu ee efnghiorng ygoa, ma dviaxdvia ue kab goankvia zailiau laixdea ee goanzuo ykip kitvaf ee diexnzuo hoxsiong sioiloxng. Zef ho diexnliuu lai diexnzuo ee spin piernzoix sarnloan ee. Doixsngx u goaxlaai zudviuu zokiong di ciahee diexnzuo, yn ee spin ma booi itdix ee honghioxng. Citsii, ciuxsngx bueq zheklioong diexnliuu ee spin ma niuu booi. Inui yn ee spin ykefng hoxsiong dysiaw qix lox. De ji, toantorng diexnzuo goankvia sor swiong ee zailiau, pyjuu Si iaxsi GaAs, pwnsyn doi booi hoatdo hunpiet diexnzuo ee spin si sviafmih honghioxng. Doi si korng, mxkoarn sviafmih spin ee diexnzuo di toantorng diexnzuo zailiau laixdea, yn sor kafmsiu dioih ee budlie efnghiorng si sioisiang ee. Sofie toantorng diexnzuo goankvia pexngbooi hoatdo laai lixiong spin citee kipurn ee budlie serngcid.

既然spin 是這麼基本猶又這麼重要的性質, 為什麼在以前的電子元件裡面無聽過有人利用電子的spin 來做元件呢? 要回答這個問題，咱要先知影以下幾個代誌。第一，傳統的電子元件裡面不是干但有一個電子在裡面運動，是一大堆電子同時在彼流動(電流)。雖然電子因為受到電場(electric field)的作用，在元件裡面的運動有一致的方向。但是電流裡面的電子除了受到電場的影響以外，嘛常常會甲元件材料裡面的原子以及其他的電子互相相撞。這互電流內電子的spin變做散亂的，就算有外來磁場作用在這些電子，它們的spin也無一致的方向。這時，就算要測量電流的spin嘛量無，因為它們的 spin已經互相抵消去了。第二，傳統電子元件所使用的材料。比如Si或是GaAs，本身就無法度分別電子的spin是什麼方向。就是講，不管什麼spin的電子在傳統電子材料裡面，伊所感受著的物理影響是相同的。所以傳統電子元件並無法度來利用spin這個基本的物理性質.

Citmar larn doi laai suehbeeng hiahee lixiong dioih spin ee diexnzuo goankvia, itpvoaf kioirzoix Spin Diexnzuo Goankvia (SDG), u sviafmih qoarn ee hoyzhux? Bogzeeng u sviafmih qoarn ee SDG?

現在咱就來說明那些利用到spin 的電子元件, 一般叫做spin電子元件(SDG), 有什麼款的好處? 目前有什麼款的SDG?

De id ciorng SDG, kioix zoex magnetic random-access memory (MRAM). MRAM kab swiong di diexnnao siong ee RAM kaxngqoarn, lorng si diexnnao laixbin ee kieeg-tea. MRAM kab toantorng ee be-huihoad ee kieeg-tea sioisiang, di booi dien sii ma exsae poychii y ee kieeg. Daxnsi, MRAM ee hoyzhux si y booi qaikoafn sokdo ykip dionghok kielok siong ee cidkoafar kisut buxndee. Lexnggoa cit hongbin, zeazoi MRAM ee zailiau si itpvoaf dviaxdvia iong laai zeazoi diexnnao laixbin ee drive ee tak-siar taau kaxngqoarn ee ferromagnetic kimsiok habkym (ferromagnetic metallic alloys). MRAM ee kipurn goanlie, si lixiong magnetic tunnel junction laai duzuun zusixn. Larn exdaxng iong yha ee doo lai kaysueq. Juu doo, diexnzuo di cirnjip doirpeeng ee ferromagnetic layer sii yn ee spin lorng ue piernseeng kaang honghioxng. Dngf junction nng peeng ee ferromagnetic layers ee ferromagnetism si kaang honghioxng sii, diexnzuo doi exsae nngx kuex dionghngf ee insulating layer. Citee sizun, larn doi korng junction ee zoxngtai si daixpiao zusixn “0”. Jukoir junction nng peeng ee ferromagnetic layers ee ferromagnetism si doirperng honghioxng sii, nngx kuex insulating layer ee diexnzuo doi piexn cviaa cioir. Citsii, junction ee zoxngtai si daixpiao zusixn “1”. Inui ferromagnetic layers ee ferromagnetism si wndeng ee, be inui diexnlek ee siausid laai kaypiexn. Sofie MRAM ee kieeg di diexnlek siausid yau ma be booi~qix.

第一種SDG, 叫做magnetic ransom-access memory(MRAM). MRAM和使用在電腦上的RAM同樣, 攏是電腦內面的記憶體. MRAM和傳統的非揮發記憶體一樣, 在無電時嘛會使保持它的記憶. 但是, MRAM的好處是他無開關速度以及重複記錄上的一寡仔技術問題. 另外一方面, 製造MRAM的材料是一般常常用來製造電腦內面的drive 的讀寫頭同款的ferromagnetic 金屬合金. MRAM 的基本原理, 是利用 magnetic tunnel junction 來儲存資訊. 咱會當用以下的圖來解說. 如圖, 電子在進入左邊的ferromagnetic layer時它們的spin攏會變成同方向. 當junction兩旁的ferromagnetic layers的ferromagnetism是同方向時, 電子就會使鑽過中央的insulating layer. 這個時候, 咱就講junction的狀態是代表資訊”0”.如果junction兩旁的ferromagnetic layers的ferromagnetism是不同方向時, 鑽過insulating layer的電子就變很少. 這時, junction的狀態是代表資訊”1”. 因為ferromagnetic layers的ferromagnetism是穩定的, 不會因為電力的消失來改變. 所以MRAM的記憶在電力消失以後也不會沒有.

De ji ciorng SDG si spintronic field-effect transistor, kafndafn siar zoix spin FET. Spin FET ee sietkex juu exbin ee doo. Kab toantorng ee FET kaxngqoarn, spin FET ma u source, drain kab gate svaf ee poxhun. Boikaang ee si, y ee source kab drain si swiong ferromagnetic semiconductors ee zailiau. Dionghngf ee tonglo pitsuiaux exdaxng poychii diexnzuo ee spin ee honghioxng. Juu doo sor piawsi, gate booi diexnab ee sii tonglo laixdea pexngbooi diexndviuu. Sofu ee diexnzuo di kengkuex source yau lorng u sioisiang ee spin. Inui source kab drain yn ee ferromagnetism si sioisiang ee, sofie duy source kengkuex tonglo ee diexnliuu doi zhaputdoy exdaxng oanzoaan laau kaux drain. Daxnsi dngf gate u diexnab ee sii, tonglo laixdea ee diexnzuo yn ee spin doi ue siuxdioih diexndviuu ee efnghiorng, di tongkuex tonglo ee sii spin doi ue ciaxmciam kaypiexn honghioxng. Citee sizun, inui diexnzuo ee spin ykefng kaypiexn, sofie laau jibqix drain ee diexnliuu doi piexn qaq cioir. Chinchviu citqoarn lixiong diexndviuu laai qorngzex diexnzuo ee spin, jienau ciaq lixiong ferromagnetic zailiau laai qorngzex diexnliuu ee spin FET, pie toantorng ee FET koiq qaq hoir. Inui kaypiexn diexnzuo spin sor suiaux ee sikafn qaq cioir. Afnnef zoix zhutlaai ee spin FET ee hoafnexng sikafn kef cviaa kirn.

第二種spin電子元件是spintronic field-effect transistor, 簡單寫做spin FET. Spin FET的設計如下面的圖. 和傳統的FET同款, spin FET嘛有source, drain 和gate三個部分 . 不同的是, 它的source和drain 是使用ferromagnetic semiconductors 的材料. 中央的通路必須要會當保持電子的spin的方向. 如圖所表示, gate 無電壓的時通路裡面並無電場. 所有的電子在經過source以後攏有一樣的spin. 因為source和drain它們的ferromagnetism 是一樣的, 所以由source經過通路的電流就差不多會當完全流到drain. 但是當gate有電壓的時, 通路裡面的電子它們的spin就會受到電場的影響, 在通過通路的時spin就會漸漸改變方向. 這個時陣, 因為電子spin已經改變, 所以流入去drain 的電流就變卡少. 親像即款利用電場來控制電子的spin, 然後才利用ferromagnetic材料的性質來控制電流的spin FET, 比傳統的FET還較好. 因為改變電子spin所需要的時間較少. 安呢做出來的spin FET的反應時間加非常快.

Duliao ysiong zef nng ciorng SDG ygoa, qoihak-kaf ma u sietkex cinzue ciorng lixiong diexnzuo ee spin ee budlie goankvia, daxnsi lorng suiaux sidgiam laai zerngsit. Larn di ciaf doi booi bueq cixn cit po zoix kaesiau.

除了以上這兩種SDG,以外, 科學家也有設計很多種利用電子的spin的物理元件, 但是攏需要實驗來證實. 咱在這就無要進一步做介紹.

- - - - - - - - -< Dngr Qix Defngbin >- - - - - - - - -

Daigie Chioiroe /【台語笑話】

Derng>>

Zengjiin cied. /情人節 (取自網路笑話)

Zengjiin-cied zeeng cit axm, di ke'ar kviaa ee sizun, hionghioong tviaf dioih sinpvy u cidee zapolaang deq qaq chiuky, ka hoef diaxm dexng hoef.
情人節前一暗，di街仔行ee時陣，hioong -hioong聽著身邊有一ee查甫人deq叩手機，ka花店訂花。

Goar ee zabor pengiuo korng: " Lie qvoax! Larn hiahnih longban! Lie lorng booi saxng laang hoef!"
女友：「你看！人那麼浪漫！你攏無送人花！」

Oe doi iawbe korng soaq, doi tviaf dioih hitee zapolaang koiq korng: "Chviar tex goar saxng qix De Ji Pingii-koarn!"
話doi還沒說完，doi聽著hitee查甫人擱說：「請替我送去第二殯儀館！」

Chiaf ee sietpi hoong taw qix a. /車ee設備hoong偷去了

U cidee lym kaq zuix-bangbaang ee laang, qax diexnoe qix kerngzhad kiok poiraxn, korng y chialai ee sietpi hoong tauzao liawliao qix ax.
有一個飲甲醉茫茫ee人，打電話到警察局報案，說他車裡的設備ho ong偷走了了去啊。

"Mxzay doir cidee bexkiernsiaux ee laang ka goar ee giqix pafng, hongioxng pvoaa, dofngar pafng lorng tauzao qix ax. Sviaq? lieen qolierncih pafng ma teh qix!"
「呣知那一個未見笑ee人ka我ee儀器板、方向盤、煞車板攏偷走去啊！啥？連qolierncih(離合器 )板ma提去！」

Koax diau diexnoe yau, kerngoaan dngbueq liquy sii, diexnoe koiq hiarng ax.
掛掉電話以後，警員dwbueq(正要)離開時，電話koiq響啊。

"Booi daixcix lox! Lirn mxbiern laai a." Citee zuiesiefn nar phaq ekar nar korng: "Si goar booi sioysym ze dioih auxzoi a lax........"
「無代誌事了，lirn毌免來啊。」這個醉仙nar扑呃nar講：「是我無小心坐著後座啊啦.........」

- - - - - - - - -< Dngr Qix Defngbin >- - - - - - - - -

Daigie Dongsy / 【台語唐詩】 APhoy tekiofng

Derng>>

Lok Ze/鹿柴 Oong Uii/王維

Qofng safn pud kiexn jiin,
空山不見人，

dan buun jiin guo hiorng.
但聞人語響。

Hoarn erng jip chym liim,
返景入深林，

hiu ciaux zhefng tay siong.
復照青苔上。

- - - - - - - - -< Dngr Qix Defngbin >- - - - - - - - -

〈LIENZAIX/連載〉Toankii Korsu / 【傳奇故事】

Derng>>

Juu Zexngix kofng gu Zaosiin. / 俞淨意公遇灶神 [2] Laau Siauxbeeng/劉紹明

Juu siensvy kaux 47 hoex hid nii ee kuxlek 12 gueh 29 mii, ia doixsi kueanii axm, y kab y bagciw sitbeeng ee taetaix haam y cidee zabofkviar, svaf ee laang ze di kakerng sarnchiaq ee zhux~nih, svaf ee laang liok garn buu siin, hoxsiong deq duieqvoax, kuy kefng zhux~nih kafmkag huisioong ee hibii.
俞先生到47歲彼年ee農曆12月29暝，也就是過年暗，伊kab伊目睭失明ee太太，haam(和)伊一個女兒，三ee人坐di家境散赤ee家裏，三ee人六眼無神，互相deq對看，kuy kefng（整間）家裏感覺非常ee稀微。

Hutjienkafn, tviaf dioih uxlaang deq lorngmngg.
忽然間，聽著有人deq敲門。

Y diarm dioih laqzeg quimngg ka qvoarmai, qvoardioih cidee syn zheng oseg dngg svaf, tauqag derng pak dioih cit diaau six kag ee porkyn, hoychinchviu si cidee siudoi ee laang, qvoax qylaai, nihoex daixqaix u go lak zap hoex lox.
伊點著蠟燭開門ka看覓，看到cidee身穿黑色長衫，頭殼頂縛著一條四角ee布巾，好親像是cidee修道ee人，看起來，年歲大概有五六十歲 lox。

Citee siudoi laang cyn u lefmau, ka y kviaa cidee lea liawau, doi ze loiqlaai. Y kaesiau y kaki Dviw, koiq korng y si: "uix cviaa hng ee sofzai dngr~laai, kengkuex lirn daw mngqao ee sii, tviaf dioih lirn zhux~nih u iuchiuu oarntaxn ee sviaym, sofie degpiet laai ka lirn uiebun cide."
Citee (這個)修道人真有禮貌，ka伊行一個禮了後，就坐下來。伊介紹伊kaki (家己)姓張，擱講著伊是：「uix(從)很遠ee所在回來，經過lirn daw(你們家)門口ee時，聽著lirn厝裏有憂愁怨嘆ee聲音，所以特別來ka lirn慰問一下」。

Juu siensvy qvoardioih citee chvihun-laang, simkvoaf lai kafmkag cviaa kikoaix, mxkoiq na qvoax y ee goaxpiao kab y ee kofngoe, hoychinchviu mxsi cidee penghoaan-laang, sofie, duix y huisioong ee kiongkexng. Di y dngdeq logpheg liongpoe ee sizun, citee hiexnsit ee siaxhoe, uixsviafmih iawkoiq u pengiuo ue laai ka y uiebun? Iukii si di kueanii mii, kekef hoxho lorng deq toanvii ee sizun, siafnglaang u engkafng laai zhux~nih uiebun neq? Di citee sizun u cidee laang laai ka yn uiebun, dongjieen simkvoaf lai si huisioong ee kafmkeg, sofie, duix citee siudoi-laang ia cviaa kiongkexng.
俞先生看到這個生份人，心肝內感覺cviaa(很)奇怪，毌過na看伊 ee外表kab伊ee講話，好親像呣是一個平凡人，所以，對伊非常ee恭敬。在伊當deq落魄狼狽ee時陣，這個現實ee社會，為什麼iawkoiq u（還有）朋友會來ka伊慰問？尤其是di在過年暝，家家戶戶攏deq團圓ee時陣，誰人有閒工來家裏慰問呢？Di這個時陣有一個人來ka yn(他們)慰問，當然心肝內是非常ee感激，所以，對這個修道人也cviaa恭敬。

Y moafpag ee utzud, kafmkag kaki si cidee u zaileeng kab hagbun ee laang, mxkoiq ciah kaux hiahnih doa ee nihoex - 47 hoex, y ee kongbeeng itdit lorng booi sengciu.（Di hid ee sizun, tagzheq laang uiid ee zhutlo doixsi kongbeeng, na u kongbeeng liawau, qoix dioih kokkaf ee hoxnglok ciaq exdaxng chixkef, na qoir bexdiaau kongbeeng, kakerng na cyn sarnchiaq, koiq booi ciddiafmar kengzex kizhor ee sii, si siongdofng ee kanqor.）
俞先生滿腹ee鬱悴，感覺kaki（家己）是一個有才能kab （與）學問ee人，毌過ciah（食）到那麼大ee年歲-47歲，y ee功名一直攏無成就。（在彼ee時陣，讀書人唯一ee出路doi xsi（就是）功名，若有功名了後，靠著國家ee俸祿才會當養家，若考bexdiaau（不上）功名，家境若真sarnchiaq （貧寒），koiq（又）無一點點經濟基礎ee時，是相當ee艱苦。）

Di ciaf doi exdaxng qvoardioih Juu siensvy cyn kanqor, jichviar koiq zoigu dioih ciofngciorng ee putheng. Y doi korng zhud y cit six laang tagzheq kab hengchii, hoir chinchviu lorng booi sviafmih doa ee kueasid, uixsviafmih kaux hiexnzai kongbeeng itdit lorng be sengciu? Bofkviar boihoatdo poyzoaan, kviar kab zabofkviar sie~qix hiahnih zue, y sit putkex, sengoah lorng seeng buxndee.
Di（在）這就會當看到俞先生cyn（真，很）艱苦，而且koiq（擱，又）遭遇著種種ee不幸。y就講出y一six laang（世人，輩子）讀書kab （與） hengchii（行持），好親像攏無什麼大ee過失，為什麼到現在功名一直攏be（未）成就？妻子boihoatdo （沒辦法）保全，兒子kab（與）女兒死去那麼地多，衣食不繼，生活攏成問題。

Dongsii y koiq korng, cid kuynii laai, muie nii ee kueanii mii, y lorng ue di Zaosiin bixnzeeng sioy sobuun, y sor siar ee sobuun lorng iao exkix~did, doi ka sobuun ee iesux korng ho Dviw siensvy tviaf.
同時y擱講，cid（這）幾年來，每年ee過年夜，y攏會di （在）灶神面前燒sobuun（疏文），y所寫ee sobuun（疏文）攏還會記得，就ka sobuun（疏文）ee意思講ho張先生聽。

Dviw siensvy korng: "Lie mxbiern koiq ka goar korng, Goar duix lirn daw ee daixcix zaiviar cviaa zhengzhoir, ia zaiviar cviaa kuo lo!"
張先生講："你mxbiern（毌免，不必）擱ka我講，我對你們daw（兜，家）ee代誌zaiviar（知影，知道）cviaa（很）清楚，也知影cviaa（很）久lo！"……….. 【2】

- - - - - - - - -< Dngr Qix Defngbin >- - - - - - - - -

〈LIENZAIX/連載〉Gynar Korsu / 【囝仔故事】

Derng>>

Tviaf Azor Kofngkor cy "Lyhii Koniuu" / 聽阿祖講古之〈鯉魚姑娘〉

Karn Giogtofng siensvy qawsut, APhoy kielok / 簡玉通先生口述，阿波記錄

Di cidee zngqaf sofzai, u cit duix bwafkviar doax di cit kefng zhux~nih. Hitee gynar ABan, dagkafng qix dioirhii laai uichii yn nng laang ee sengoah, sofie dagke lorng kioix y si Dioirhii Ban~a.
在一個鄉下地方，有一對母子住在一間厝裏面。那個囝仔叫做阿萬，每天去釣魚來維持兩人的生活，所以大家都叫他是釣魚萬仔。

Dioirhii Ban~a suijieen dagkafng cyn jixncyn qix dioirhii, mxkoiq dagpiexn qix dioix, qaq dioix doi kandaf dioix kuie niuo-ar niaxnia. Ka dioix laai ee hii teh qix diaqbie dngr~laai, sor diah ee bie ho y kab yn lauxbuo nng laang ciah, ma dwhoir niaxnia.

釣魚萬雖然每天很認真的去釣魚，不過每次釣，就只能釣個幾兩而已。把釣來的魚提去買米回來，所買的米也只夠他和他阿母兩人吃而已。

U cit kafng, Dioirhii Ban~a ka yn lauxbuo korng. “Abuo ax. Abuo ax. Binafzaix goar sviuxbueq qaq zar qylaai cide. Sviu korng laiqix qaq hng(hvuii) ee sofzai dioix qvoarmai cide. Iafbooi, dagkafng dioix afnnef cidsutar-cidsutar, kandaf dwhoir ciah niaxnia.”

有一天，釣魚萬跟他母親講。「阿母啊！阿母！明仔載我想較早起來一下，想講來去較遠([hvi])的所在釣看覓一下，抑無，每天釣安呢一屑仔一屑仔，干但有夠吃爾爾。」

Yn abuo korng: ”Hoir a! Afbooi binafzaix doi qix qaq hng cidsutar dioix qvoarmai cide ma hoir.”

他的母親說：「好啊！抑無明仔載就去卡遠一點釣看覓一下嘛好。」

Dioirhii Ban~a , de ji kafng doi cincviax qix cidee qaq hng ee sofzai dioirhii. Dioix a dioix, soaq ho y dioix dioih cit boea cyn doa boea ee aang lyhii. Hid boea hii svef zoix cyn suie. Dioirhii Ban~a, juo qvoax juo kahix, soaq mxkafm teh qix bue. Doi ka liah dngr laai, korng bueq ho yn abuo ciah. Yn lauxbuo qvoax cide korng: ”Aeioiq! Lie liah dngr laai bueq zhorngsviaq? M teh qix bue, voa bie dngr laai, larn mxciaq u png tanghoir ciah.”

釣魚萬仔，第二天就真的去一個較遠的地方釣魚。釣啊釣，真的被他釣到了一尾很大尾的紅鯉魚。那尾魚生得很漂亮。釣魚萬仔，愈看愈喜歡，卻不忍拿去賣。就把它帶了回去，說要給他的阿母吃。他阿母看了說：「唉喲！你抓轉來要創啥？呣提去賣，換米轉來，咱毌才有飯通好吃。」

Dioirhii Ban~a doi korng: “Boaarkirn lax! Abuo ax, cid boea hii doi ciaq doa boea. Lie doi teh qix ciah. Booi bie, kinafjit ciah hancii kueadngx doi hoir a!”

釣魚萬說：「不要緊啦！阿母啊，即尾魚就赫大尾，你就提去吃，無米，今仔日吃蕃薯過頓就好啊！」

Yn abuo cyhoir ka hid boea hii liah qix zaoqaf, suea-suea cide. Zwnpi bueq ka taai. Boiiediofng, soaq qvoax dioih hid boea hii di hiaf laau bagsae. Yn lauxbuo qvoax cide, doi ka yn kviar korng: ”Ban a! Ban a! Goar qvoax cid boea hii mxtafng taai. Lie ka liah dngr qix goanlaai ee sofzai, ka paxng doirdngr qix!”

他阿母只好把那尾魚抓去廚房，洗一洗，準備要殺。無意中，看到那魚在流眼淚。他阿母看了一下，就對他兒子說：「萬啊！萬啊！我看這尾魚呣通刣。你共抓轉去原來的所在，共放倒轉去！」

Dioirhii ban~a tviaf dioih yn lauxbuo ee oe, kafmkag cyn kikoaix: “Ciahnih doa boea ee hii, uixsviafmih booi bueq ka taai laai ciah?”

釣魚萬聽了伊阿母的話，感到很奇怪：「這麼大尾的魚，為什麼無要共刣來吃？」

“Goar qvoax cid boea hii mxsi cit boea phoftofng ee hii. Y u lengsviax.” Dioirhii Ban~a ee lauxbuo korng, “Y qvoax dioih goar bueq ka taai, soaq ue laau bagsae. Goar qvoax ka liah dngr qix paxng hoir lax.”

「我看這尾魚不是一尾普通魚，伊有靈聖。」釣魚萬的母親說，「伊看著我要共刣，煞會流眼淚，我看共抓轉去放好啦。」

Dioirhii ban~a tviaf yn lauxbuo ee oe. Cyhoir sefng ka hii chi qylaai. Kueadngfkafng ciahkoiq ka liah dngr qix goanlaai ee sofzai, paxng y dngr qix.

釣魚萬聽了他母親的話，只好先把魚養了起來，隔天再把它捉回去原來的地方，放它回去。

- - - - - - - - -< Dngr Qix Defngbin >- - - - - - - - -

Jixmseg Daigie / 【認識台語】

Derng>>

Daigie ee Bwym / 台語ee母音

    Bwym ma kioix zoix uxnbuo, si cie exdaxng dandok hoatym ee imsox.
    母音也叫做韻母，是指可以單獨發音的音素。

    Daigie ee dafn bwym u 8 ciorng, Phofsit Daibuun iong a, e, i, o, u, oi, ng, kab m laai piawsi.
    台語的單母音有8種，普實台文用a(ㄚ)、e(ㄝ)、i(ㄧ) 、o(ㄛ)、u(ㄨ)、oi(ㄜ)、ng(ㄥ)、和m(呣 )來表示。

單母音	參考注音	參考漢字	例句
a	ㄚ	akofng(阿公); amar(阿嬤)	Akofng, amar lofngzorng ka lie sioiq. 阿公阿嬤攏總ka你惜。
e	ㄝ	e(下); ebie(碾米)	E cidee laang chviar cviuxdaai. 下一個人請上台。
i	ㄧ	i(易); iongi(容易)	Oih Daigie cyn iongi. 學台語真容易。
o	ㄛ	o(芋); okao(黑狗)	Okao jiog oniaw. 黑狗追黑貓。
u	ㄨ	u(有)	U cvii ma booi deg buea. 有錢嘛無得買。
oi	ㄜ	oiar(蚵仔); oiloir(讚美;稱讚)	Citee gynar cyn hoong oiloir. 這個囝仔真讓人稱讚。
ng	ㄥ	ngar(秧苗); ngkym(黃金)	Ngkym laang-laang aix. 黃金人人愛。
m	(無)	m(呣;不); amr(伯母)	Zef si m si lie ee? 這是不是你ee?

- - - - - - - - -< Dngr Qix Defngbin >- - - - - - - - -

Daioaan Gybuun Giefnkiux Sia Zhutparn.

台灣語文研究社出版

聯絡人: Zngf Sernghioong(莊勝雄)

地址: 402 台中市中興大學機械系

電話: 04-22851368 傳真: 04-23786409

台北聯絡處: 100 台北市廈門街100-1號4樓

聯絡人: APhoy

Pafnqoaan sofiuo, yniong chviar piaubeeng zhutzhux.

編輯群：

Doiq Zhengphoy(卓清波)

Ngg Sikiexn(黃詩建)

Laau siauxbeeng(劉紹明)

Ciw Cielioong(周志隆)

刊頭標題刻印：

Lie Boghioong(李木雄)

校訂：

Daan Suixsef(陳瑞西)

Viuu Lexkoafn(楊麗娟)